Słownik pojęć prawnych: krótkie definicje bez żargonu

Jednostronne oświadczenie woli, które rozwiązuje umowę po upływie okresu wypowiedzenia. W prawie pracy wypowiedzenie umowy o pracę musi być złożone na piśmie, a przy umowie na czas nieokreślony — zawierać przyczynę.

Brak formy pisemnej lub brak przyczyny to błędy pracodawcy, które warto zgłosić w terminie 21 dni do sądu pracy.

Rozwiązanie umowy na podstawie zgodnego oświadczenia obu stron. Nie ma tu okresu wypowiedzenia ani wymogu podania przyczyny — skutki zależą od treści porozumienia.

Podpisując porozumienie, sprawdź zapisy o odprawie, świadectwie pracy i zwolnieniu z obowiązku świadczenia pracy.

Czas między złożeniem wypowiedzenia a rozwiązaniem umowy. Przy umowie o pracę na czas nieokreślony zależy od stażu u danego pracodawcy: 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące.

Bieg okresu liczy się od doręczenia pisma, nie od daty jego wystawienia — to najczęstszy błąd w obliczeniach.

Praca wykonywana ponad obowiązujący pracownika wymiar czasu pracy, a także praca w dniu wolnym wynikającym z rozkładu czasu pracy. Rekompensowana jest dodatkiem do wynagrodzenia albo czasem wolnym.

Ewidencja czasu pracy jest po stronie pracodawcy; bez niej udowodnienie nadgodzin bywa trudne — zachowaj grafiki i korespondencję.

Działania lub zaniechania dotyczące pracownika, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu, wywołujące zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, poniżenie lub izolację. Pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać mobbingowi.

Dowody: daty, świadkowie, e-maile, notatki ze spotkań. Roszczenia o zadośćuczynienie i odszkodowanie rozpatruje sąd pracy.

Dokument wydawany pracownikowi po rozwiązaniu lub wygaśnięciu umowy, potwierdzający okresy zatrudnienia, stanowisko, tryb rozwiązania i informacje o wynagrodzeniu za czas niewykonywania pracy.

Od treści świadectwa można się odwołać do sądu pracy w terminie 7 dni od jego otrzymania.

Zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy wystawiane przez lekarza. W formie elektronicznej trafia jednocześnie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i do pracodawcy.

W czasie zwolnienia nie wolno wykonywać pracy ani czynności sprzecznych z celem zwolnienia — grozi to utratą prawa do zasiłku.

Świadczenie pieniężne za okres niezdolności do pracy z powodu choroby. Wysokość i to, kto je wypłaca (pracodawca czy ZUS), zależy od przyczyny niezdolności i liczby dni choroby w roku.

Przy wypadku przy pracy i w ciąży stawka jest wyższa niż standardowa. Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu.

Kwota wpłacana wynajmującemu na zabezpieczenie jego roszczeń z umowy najmu — najczęściej z tytułu zaległego czynszu, zniszczeń lub nieopłaconych rachunków. Po zakończeniu najmu podlega rozliczeniu i zwrotowi.

Co do zasady zwrot następuje w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu, chyba że umowa stanowi inaczej. Żądaj protokołu zdawczo-odbiorczego.

Opłata za korzystanie z lokalu, którą najemca płaci wynajmującemu. Oprócz czynszu najemca zwykle pokrywa opłaty za media, jeśli umowa tak stanowi.

Podwyżka czynszu wymaga zachowania trybu i terminu wskazanego w umowie lub w przepisach — samo zwiększenie kwoty na przelewie nie wystarcza.

Szczególna forma najmu lokalu mieszkalnego, w której najemca składa dodatkowe oświadczenie o prawie do innego lokalu oraz wskazuje, gdzie się wyprowadzi. Oświadczenia wymagają formy aktu notarialnego.

Dla wynajmującego to szybsza droga do egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu, ale formalności muszą być spełnione od początku umowy.

Ograniczone prawo rzeczowe obciążające cudzą nieruchomość. Najczęściej dotyczy przejazdu, przechodu lub korzystania z części nieruchomości, a także prawa zamieszkania.

Służebność ujawniona w księdze wieczystej wiąże kolejnych właścicieli — sprawdź księgę przed zakupem.

Prawo rzeczowe zabezpieczające oznaczoną wierzytelność na nieruchomości. Wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, kto jest jej właścicielem.

Hipoteka nie oznacza przejęcia nieruchomości — to zabezpieczenie spłaty, wpisywane do księgi wieczystej.

Ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady rzeczy sprzedanej. Konsument może żądać naprawy, wymiany, obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy — wybór żądania zależy od rodzaju wady.

Odpowiedzialność z rękojmi co do zasady trwa 2 lata od dostarczenia rzeczy; zgłoszenie warto zrobić pisemnie.

Dobrowolne zobowiązanie gwaranta — najczęściej producenta — wynikające z dokumentu gwarancji. Zakres, warunki i czas trwania określa ten dokument, a nie ustawa.

Gwarancja nie zastępuje rękojmi: możesz korzystać z obu dróg równolegle i wybrać dogodniejszą.

Żądanie konsumenta skierowane do sprzedawcy w sprawie wadliwego towaru lub nienależycie wykonanej usługi. Sprzedawca ma co do zasady 14 dni na ustosunkowanie się do reklamacji.

Brak odpowiedzi w terminie oznacza uznanie reklamacji. Zachowaj potwierdzenie złożenia (e-mail, formularz, dowód wysyłki).

Prawo konsumenta do wycofania się z umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, co do zasady w ciągu 14 dni i bez podawania przyczyny. Umowę uważa się za niezawartą.

Termin liczy się od dostarczenia rzeczy; po złożeniu oświadczenia masz kolejne 14 dni na odesłanie towaru.

Postanowienie umowy z konsumentem, które kształtuje jego prawa i obowiązki sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy. Po uznaniu za niedozwolone nie wiąże konsumenta.

Klauzula abuzywna nie unieważnia całej umowy — pozostałe zapisy obowiązują, chyba że bez tego postanowienia umowy nie da się wykonać.

Kwota lub rzecz przekazywana przy zawarciu umowy jako zabezpieczenie jej wykonania. Jeśli umowy nie wykona strona, która dała zadatek, zostaje on u drugiej strony; jeśli strona otrzymująca — musi zwrócić dwukrotność.

W umowie warto napisać wprost „zadatek”: sama wpłata nie przesądza o jego charakterze.

Kwota wpłacana na poczet przyszłej ceny. W odróżnieniu od zadatku nie wywołuje skutków przewidzianych dla zadatku w Kodeksie cywilnym — co do zasady podlega zwrotowi, jeśli umowa nie dojdzie do skutku.

Nie nazywaj zaliczki zadatkiem „na wyrost”: przy sporze sąd patrzy na treść umowy i okoliczności wpłaty.

Zastrzeżona w umowie kwota, którą dłużnik ma zapłacić w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Zastrzeżenie kary umownej co do zasady wyłącza możliwość żądania odszkodowania przewyższającego jej wysokość.

Rażąco wygórowana kara umowna może być przez sąd miarkowana — zapis nie jest przez to nieważny.

Umowa zobowiązująca strony do nieujawniania wskazanych informacji. Powinna określać, co jest informacją poufną, kogo obowiązuje, jak długo i jakie są skutki naruszenia.

Zbyt szeroka definicja „wszystkich informacji” bywa nieskuteczna; lepiej wskazać kategorie i wyjątki (informacje publiczne, znane wcześniej).

Zobowiązanie do powstrzymania się od działalności konkurencyjnej wobec drugiej strony. W stosunkach pracy wymaga odrębnej umowy i świadczenia pieniężnego ze strony pracodawcy.

Zakres czasowy, terytorialny i przedmiotowy musi być realny — zbyt szeroki zakaz trudno wyegzekwować.

Przeniesienie wierzytelności z dotychczasowego wierzyciela na inną osobę. Co do zasady nie wymaga zgody dłużnika, ale umowa może taki warunek przewidywać.

Cesja powinna być udokumentowana, a dłużnika trzeba zawiadomić — inaczej może skutecznie zapłacić staremu wierzycielowi.

Umocowanie do działania w imieniu mocodawcy. Zakres pełnomocnictwa może być ogólny, rodzajowy albo szczególny, a forma powinna odpowiadać formie czynności, której dotyczy.

Pełnomocnictwo do czynności wymagającej formy notarialnej (np. sprzedaż nieruchomości) także musi być notarialne.

Upływ czasu, po którym dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia. Sąd uwzględnia przedawnienie tylko na zarzut dłużnika, a terminy zależą od rodzaju roszczenia.

Przedawnienie nie oznacza, że dług znika: roszczenie nadal istnieje, ale staje się „bez przymusu” — warto pilnować terminów i pism przerywających bieg.

Pismo skierowane do dłużnika z żądaniem zapłaty wskazanej kwoty w oznaczonym terminie. Zwykle poprzedza pozew i dokumentuje, że dłużnik był w opóźnieniu.

Podaj kwotę, podstawę, termin i numer rachunku; wyślij w sposób dający dowód doręczenia (list polecony, e-mail z potwierdzeniem).

Orzeczenie sądu wydane bez rozprawy w postępowaniu upominawczym lub nakazowym, nakazujące dłużnikowi zapłatę. Dłużnik może wnieść sprzeciw albo zarzuty w terminie wskazanym w pouczeniu.

Termin na sprzeciw to co do zasady 2 tygodnie od doręczenia; po jego upływie nakaz się uprawomocnia i może trafić do komornika.

Roszczenie pieniężne przysługujące najbliższym członkom rodziny zmarłego, jeśli zostali pominięci w testamencie lub otrzymali mniej niż ustawowa część. Wynosi zwykle połowę albo dwie trzecie wartości udziału spadkowego.

Wysokość liczy się od wartości spadku pomniejszonego o długi, a nie od kwoty zapisanej w testamencie.

Oświadczenie spadkodawcy o rozrządzeniu majątkiem na wypadek śmierci. Najczęstsze formy to testament holograficzny (własnoręczny, z datą i podpisem) oraz notarialny.

Testament można odwołać w każdej chwili; najbezpieczniej zdeponować go u notariusza, żeby nie zaginął.

Ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które przechodzą na spadkobierców — zarówno aktywa, jak i długi. Nabycie stwierdza sąd albo notariusz w akcie poświadczenia dziedziczenia.

Spadek można przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza, odrzucić albo przyjąć wprost — decyzja ma skutki dla odpowiedzialności za długi.

Świadczenie pieniężne na utrzymanie osoby, która nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Wysokość zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego i możliwości zarobkowych oraz majątkowych zobowiązanego.

Roszczenia o alimenty nie przedawniają się, ale zaległe świadczenia okresowe — co do zasady po 3 latach. Wysokość można zmienić, gdy zmieni się sytuacja stron.

Rozwiązanie małżeństwa przez sąd, gdy nastąpił trwały i zupełny rozpad pożycia małżeńskiego. Sąd orzeka też o władzy rodzicielskiej, alimentach i sposobie korzystania z mieszkania.

Sprawy o rozwód rozpatruje sąd okręgowy. Gdy są małoletnie dzieci, sąd z urzędu kieruje strony do mediacji informacyjnej.

Orzeczenie sądu znoszące wspólność majątkową i ustalające zasady kontaktów, gdy małżonkowie nie chcą się rozwodzić lub nie mogą. Małżeństwo trwa, więc nie można zawrzeć kolejnego.

Separacja może być orzeczona na zgodny wniosek małżonków albo z powodu zupełnego rozkładu pożycia.